De Volkskrant, 19-11-2007

Wat gebeurt er met Irak’s rijkste olie-centrum

Een Koerd is een Koerd is een Koerd... De spanning stijgt naarmate de voorgeschreven einddatum voor een referendum over de toekomst van het olie- en gas-rijke Kirkuk dichterbij komt. Na de dromen van Ararat en Mahabad staat de droom van een autonoom Koerdistan in Irak’s federaal verband op het spel. De inzetten zijn hoog. En..., wat doet Amerika?

Irak’s parlementariërs voerden zaterdag een felle discussie over het onderwerp Kirkuk, met een zekere waarschuwing dat een impasse inzake het voorgeschreven referendum betreffende het noordelijke olie-centrum zou kunnen leiden tot een nieuwe burgeroorlog. “Als het hoofdstuk Kirkuk niet is opgelost, zal het ons een hel bezorgen”, vertelde Hadi al-Ameri, een parlementariër van de machtige zuidelijke Shi’ite partij, The Supreme Iraqi Islamic Council (SIIC), aan AFP.

Kirkuk, een ethnisch wisselvallige stad, wordt zowel door de Arabieren als door de Koerden opgeëist. In 1988 lanceerde de toenmalige Iraakse heerser Saddam Hussein een brutale campagne tegen de in het noorden wonende Iraakse Koerden, waarbij grote aantallen Koerden werden verbannen uit Kirkuk en waarbij hun huizen en banen werden vergeven aan de Arabieren. De Koerden, die ten zeerste zijn doordrongen van hun eigen identiteit, staan er nu op dat Kirkuk wordt geïncorporeerd in hun autonome noordelijke regionale regering. Maar de Iraakse grondwet bepaalt dat de toekomst van de stad, die grote olie-reserves telt, vóór het einde van 2007 moet worden bepaald door middel van een politiek referendum.

Maar waar Irak nog altijd is verwikkeld in sectarische gevechten en oproer, lijkt het hoogst onwaarschijnlijk dat er vóór de afloop van die termijn een referendum komt. “Als wij geen overeenstemming bereiken inzake Kirkuk, dan wordt het de gevaarlijkste stad van Irak”, zegt Arneri, wiens partij de Iraakse regering van Premier Nuri al-Maliki leidt. Parlementariër Abbas al-Bayati, een Turkmeense Shi’it, zei dat de situatie zou kunnen leiden tot een burgeroorlog. “Internationale rapporten geven aan dat de problemen rond Kirkuk zouden kunnen resulteren in een burgeroorlog indien er geen oplossing wordt gevonden.” Zonder verder in te gaan op die rapporten vertelde Bayati het Parlement dat “Een referendum over Kirkuk moet worden gehouden door middel van een politieke dialoog die recht doet aan de uiteenlopende identiteiten, die vasthoudt aan de posities en de rechten van ieder gelijkelijk en de nationale identiteit van alle Irakezen handhaaft.”

De Iraakse Koerden, die herhaaldelijk om het referendum hebben verzocht, waarschuwden dat uitstel van een oplossing voor het probleem hun zou kunnen dwingen een aggressieve weg te kiezen om de stad te incorporeren in hun moordelijke Koerdische regio. “Mochten de betrokken partijen (de niet-Koerdische partijen in de regering) onverantwoordelijk handelen, dan zullen de Koerdische partijen hun eigen weg gaan”, zei Fuad Massoum van de Koerdische Alliantie, die 53 parlementariërs telt in het Parlement met totaal 275 leden. Hij zei dat het de plicht is van de regering het referendum te houden, en dat Baghdad een comité moet vormen dat de volksstemming organiseert. “De grondwet is het document dat alle Irakezen bindt..., zij die de grondwet schenden moeten niet in Irak leven en moeten zich terugtrekken uit het Parlement”, voegde hij er aan toe.

Maar parlementariër Osama al-Nijaifi van het blok van voormalig Premier Iyad Allawi waarschuwde dat een referendum over Kirkuk het land zou destabiliseren. “Een referendum, indien uitgevoerd, zal het land destabiliseren en schade toebrengen aan Irak en haar ethnische groeperingen”, zei hij. Ook zei hij dat er sinds de val van het vorige regiem in en rond Kirkuk schendingen van de regels van de centrale regering hebben plaats gevonden, waarbij aan duizenden Koerden huizen zijn verstrekt in aan de regering van Baghdad toebehorende gebieden.