Parool, 15-12-2009

Referendum verlamt Zuid-Soedan

Zuid-Soedan mag zich in een referendum uitspreken over onafhankelijkheid. Maar of dat tot langdurige vrede leidt in het land, is nog maar de vraag.

De weg is leeg. In de wijde omgeving zijn geen mensen en vee te zien. Alleen verlaten dorpen waarvan de huizen en de belendende akkers zijn verbrand. Een strooien schuurtje op palen smeult nog na.

Dit is geen oorlogsgebied, maar Zuid-Soedan dat in 2005 een vredesverdrag sloot met de regering in de hoofdstad Khartoem. Dat verdrag moest een eind maken aan 22 jaar oorlog tussen het gearabiseerde islamitische noorden en het overwegend christelijke en Afrikaanse zuiden van het land.

Zuid-Soedan werd een autonome regio in afwachting van een referendum in 2011 waarin de zuiderlingen zich moeten uitspreken over mogelijke onafhankelijkheid. Het noorden wil eenheid omdat een groot deel van de olievelden in het zuiden ligt en er ook andere bodemschatten worden vermoed. De regering in het zuiden wil onafhankelijkheid.

De verlaten en uitgebrande dorpen zijn de gevolgen van tribale conflicten tussen Zuid-Soedanese volken. Nu het vrede is, moeten de gevluchte Dinka?s terug naar hun eigen gebieden. Tijdens hun trek noordwaarts bleven ze hier rondhangen en zorgden voor chaos. Ze doodden een van ons en wij namen wraak waarop zij vergeldingsaanvallen uitvoerden,? vertelt Albino Wani, een dorpsoudste.

Wani schuilt achter een muur tegen een onverwachte zandstorm. Zijn uitzicht is de afgebrande kerk van Gemmeiza. In dit dorp, 120 kilometer ten noorden van de Zuid-Soedanese hoofdstad Juba, hebben ontheemden uit de omgeving hun toevlucht gezocht.

De bewoners van de in de as gelegde dorpen zijn Mundari, een klein volk dat overwegend van de landbouw leeft. Zij en de herders van het Dinkavolk hebben eeuwenlang conflicten uitgevochten over land. Maar in de oude tijden vielen er weinig doden, en ze verbrandden nooit onze dorpen. Traditionele leiders stichtten altijd weer vrede. Maar nu luisteren de jongeren niet meer naar ons omdat ze allemaal wapens bezitten, mompelt Wani.

Dit jaar kwamen in Zuid-Soedan zo?n 2500 mensen om het leven en ontvluchtten vierhonderdduizend hun woonplaatsen. Burgers zijn soms beter bewapend dan het leger. We moeten snel een grootschalige ontwapening op gang zetten voor het helemaal uit de hand loopt, meent Clement Wani Kongo, gouverneur van de deelstaat Centraal Equatoria waarin Gemmeiza ligt.

De autonome Zuid-Soedanese regering van president Salva Kiir schuift de schuld van de tribale conflicten in de schoenen van het noorden. Ook vertegenwoordigers van de internationale gemeenschap zien deels de hand van Khartoem in het geweld.

Het noorden wil onafhankelijkheid hoe dan ook voorkomen. Het stookt in het zuiden om dat in strijdende facties uiteen te laten vallen, waardoor een referendum onmogelijk wordt, concludeert een hoge VN-functionaris die wijst op de grote hoeveelheid nieuwe wapens die dit jaar in het zuiden zijn opgedoken. Volgens hem zit het noorden achter de wapenstroom.

Het vermoeden bestaat dat de Zuid-Soedanese regering geen actie onderneemt uit angst iemand tegen zich in het harnas te jagen. Het heeft elke stem nodig bij het referendum.

De Zuid-Soedanese minister Peter Adwok Nyaba beseft de ernst van de situatie. Lokale leiders hebben vaak nog uit de oorlogstijd hun persoonlijke milities en willen zich in aanloop naar de verkiezingen volgend jaar en het referendum in 2011 verzekeren van een groter grondgebied en invloed, aldus Nyaba. Waarschijnlijk voorziet het noorden sommigen van die leiders van geld en wapens, en lachen ze daar in hun vuistje over hoe wij in het zuiden onszelf ondermijnen?