Volkskrant, 27-03-2009

EU heeft er straks wellicht tropisch eilandje bij

PARIJS - Frankrijk wordt dit weekeinde waarschijnlijk uitgebreid met een tropisch eilandje in de Indische Oceaan, waar polygamie gebruikelijk is en islamitische rechtspraak wordt gehanteerd.

Op Mayotte is dit weekeinde een referendum over de vraag of het eiland het 101ste Franse departement moet worden. Volgens opiniepeilingen is een overgrote meerderheid voor toetreding.

Mayotte ligt halverwege Madagaskar en Mozambique en staat staat tot dusver te boek als overzees gebiedsdeel, een positie waaraan weinig rechten kunnen worden ontleend. Frankrijk kocht het in 1841 van de koning van Madagaskar, waarmee het eerder Frans werd dan de stad Nice, wordt op Mayotte graag gezegd. Tot 1975 vormde het een kolonie met de eilandengroep Comoren. Er wonen officieel 187 duizend mensen.

Het werkelijke aantal inwoners ligt enkele tienduizenden hoger. Mayotte wordt dagelijks overspoeld door bootvluchtelingen van de Comoren. Velen van hen leven illegaal op Mayotte. De levensstandaard op de Comoren is tien keer zo laag als die op Mayotte, dat nu al jaarlijks 635 miljoen euro steun van Frankrijk ontvangt. Mocht Mayotte een departement worden, dan stijgt dat bedrag, omdat de ambtenarenlonen, sociale voorzieningen en het onderwijs in 25 jaar zullen worden aangepast aan het niveau van Frankrijk.

Mayotte zal zich wel moeten onderwerpen aan de Franse wetten. Polygamie en kinderhuwelijken zullen dus worden verboden.

Alle politieke partijen op het eiland roepen op tot volledige aansluiting bij Frankrijk. Mayotte hoopt zo zijn economie – gebaseerd op maniok, bananen en toerisme – te verbeteren, een kwart van de bevolking is werkloos.

Belangrijker nog dan het economische argument is de angst voor het lot van de Comoren. In het proces van dekolonisatie konden de inwoners van die eilandengroep zich per referendum uitspreken over hun toekomst. Frankrijk veranderde op het laatste moment de spelregels, en besloot de stemmen per eiland te tellen. Daardoor maakte Mayotte, dat met 64 procent voor aansluiting bij Frankrijk had gestemd, zich los van de andere Comoren.

Dat besluit is op Mayotte sindsdien in drie referenda bekrachtigd, maar nooit door de Verenigde Naties erkend. Sinds de onafhankelijkheid ging het Mayotte voor de wind, maar beleefden de Comoren twintig staatsgrepen, vaak onder leiding van Franse huurlingen.

De Comoren maken, met steun van de Afrikaanse Unie en de Verenigde Naties, aanspraak op Mayotte. De AU vindt het referendum ongeldig. Ook de landen van de Europese Unie, waarvan Mayotte straks als departement deel gaat uitmaken, hebben vaak voor aansluiting bij de Comoren gestemd.

Verspreid over de wereld liggen nog tal van eilanden die tot Frankrijk behoren. Ze bezorgen het moederland veel hoofdbrekens. Op de Caribische eilanden Guadeloupe en Martinique werd de afgelopen maanden langdurig actie gevoerd voor betere levensomstandigheden. De protesten konden alleen met een grote kapitaalsinjectie van de overheid tot bedaren worden gebracht.

Die acties sloegen over naar het eiland Réunion, aan de andere kant van Madagaskar. Eerder was het lang onrustig in Frans Guyana, buurland van Suriname. Genoemde rijksdelen zijn departementen. Andere delen van de republiek, zoals Tahiti en Frans Polynesië, hebben die status niet.

Alleen Nieuw Caledonië in de Stille Zuidzee wil op termijn onafhankelijk worden. De andere overzeese gebiedsdelen streven ondanks de soms grimmige verhoudingen met Parijs niet naar zelfstandigheid.