Parool, 17-02-2009

punt 5: (bindend) referendum

De Tweede Kamer spreekt vanavond over de invoering van een bindend referendum. PvdA, GroenLinks en D66 willen toch nog eens een poging wagen.

Het CDA is tegen, dus onhaalbare kaart 1Maar het bindend referendum is toch al jaren geleden afgeschoten?

Tien jaar geleden om precies te zijn, tijdens wat de Nacht van Wiegel is gaan heten. Na eindeloze en zorgvuldige voorbereidingen door het paarse kabinet, torpedeerde VVD-senator Hans Wiegel toen met zijn tegenstem de Grondwetswijziging die nodig was om het correctief referendum te kunnen invoeren. In 2005 organiseerde het kabinet op basis van een tijdelijke wet nog wel een raadplegend referendum om de meningen te peilen over de Europese Grondwet. De opkomst van 63,3 procent viel niet tegen, maar de uitslag - 61,6 procent stemde tegen - was niet precies waarop het kabinet had gehoopt.

2) En nu weer een nieuwe poging?

PvdA, GroenLinks en D66 willen het toch nog een keer proberen. Zij dienden vorig jaar een wetsvoorstel in, dat twee weken geleden door minister Guusje ter Horst van Binnenlandse Zaken met een positief advies aan de ministerraad is voorgelegd. Dat leidde tot een levendige discussie, maar nog niet tot een besluit. Het kabinet zegt eerst het oordeel van de Tweede Kamer te willen afwachten. Die houding laat zich begrijpen. Het CDA is principieel tegen een bindend referendum, de ChristenUnie heeft er steeds minder moeite mee. De PvdA is verdeeld: vicepremier Wouter Bos en de fractie zijn voorstander, maar veel van de eigen bestuurders in het land delen hun enthousiasme niet.

3) Hoe is de stemming in de Kamer?

De indienende partijen stemmen natuurlijk voor, van het CDA en de SGP staat vast dat zij tegen stemmen. De andere partijen zijn minder uitgesproken. Van de SP en de Partij voor de Vrijheid staat vast dat zij, ondanks aarzelingen en bezwaren, het als anti-establishmentpartijen niet kunnen maken om tegen te stemmen. De VVD hinkt vanouds op twee gedachten. De partij is niet tegen de invoering van een bindend referendum, maar verbindt er wel zulke strenge voorwaarden aan dat het instrument in de praktijk een bot mes wordt.

4) Maar dan is er toch een meerderheid?

Ja, in eerste instantie wel. Het punt is dat een wijziging van de Grondwet in twee stappen verloopt. Als een meerderheid in het parlement en de senaat instemt, moeten er daarna eerst verkiezingen zijn. Vervolgens moet in het nieuwe parlement een twee derde meerderheid akkoord gaan. De principiële weigering van het CDA maakt dat feitelijk een onhaalbare kaart.

5) Dus naar dat bindend referendum kunnen we fluiten?

Daar lijkt het wel op. Wel hebben de initiatiefnemers nog een tweede wetsvoorstel ingediend. Daarmee wordt een raadgevend, correctief referendum mogelijk dat niet bindend is. Daarvoor is geen grondwetswijziging nodig en dus ook geen twee derde meerderheid. Tijdens deze regeringsperiode kan dat dus wel geregeld worden. Maar voor het CDA verandert dat de zaak niet. Ook zo'n referendum zal de politiek aan handen binden, want wie durft de uitslag nog naast zich neer te leggen?