De Volkskrant, 22-11-2008

MEXICO-STAD - ‘Als ze in Barinas zouden winnen, zou dat een leverstoot zijn’, zei Hugo Chávez tijdens de campagne op zijn geboortegrond. ‘Ze zouden me een klap toedienen in mijn eigen nest.’

De Venezolaanse president verdedigde de kandidatuur van zijn broer Adán. En de ‘ze’ die hem bedreigen, zijn de mensen van zijn eigen partij die niet met een broer willen worden opgezadeld.

Venezuela kiest zondag nieuwe gouverneurs in de 22 staten en 328 burgemeesters, en opnieuw wordt deze stembusgang geïnterpreteerd als een referendum over de president. Voor de twaalfde keer (als we de echte referenda meerekenen) in de tien jaar dat Chávez aan de macht is, mag de bevolking zich uitspreken. Alleen de laatste keer, bijna een jaar geleden verloor hij, toen de Venezolanen nee zeiden tegen een pakket grondwetswijzigingen dat onder meer voorzag in de onbeperkte mogelijkheid tot herverkiezing van de president.

Dat (nipte) verlies werd vooral veroorzaakt door het teruglopen van de opkomst. Het aantal stemmen dat de oppositie vergaarde nam nauwelijks toe. Als er zondag een verschuiving in het nadeel van Chávez plaatsvindt, zal die vooral voor rekening komen van afvalligen uit zijn eigen kamp en dissidenten uit de Verenigde Socialistische Partij van Venezuela (PSUV).

Chávez trok tijdens de campagne natuurlijk weer onbekommerd zijn grote mond open om tegenstanders uit te schelden en te bedreigen. De plaatselijke chavistas in zijn geboorteprovincie Barinas die zijn broer Adán niet zien zitten, noemde hij ‘verraders, infiltranten, ratten’, en hun leider en kandidaat Julio César Reyes is ‘Judas Reyes’. Er is maar weinig voor nodig om van Chávez’ vriend in zijn vijand te veranderen. De winst van Reyes zou zelfs het begin van het einde van de ‘Bolivariaanse Revolutie’ zijn, hoewel de huidige burgemeester zich een pure socialist noemt.

‘Wie niet op Adán Chávez stemt in Barinas is dom’, menen de onvoorwaardelijke aanhangers in de stad met een flinke dosis opportunisme. ‘Wie kan er nou beter gouverneur zijn dan de broer van de president?’ Maar er is ook een behoorlijke weerstand tegen ‘het familiebedrijf Chávez’ dat hier de dienst uitmaakt. Hugo’s vader werd in 1998 tot gouverneur gekozen en enkele van diens kinderen bekleden hoge publieke functies. ‘Ze hebben niets anders gedaan dan zich verrijken en met een hoop lijfwachten over straat lopen.’

Het belangrijkste strijdtoneel in de regionale verkiezingen is de olieprovincie Zula, al jaren een van de weinige echte bolwerken van de oppositie. Het is een van de twee staten die Chávez de vorige keer verloor en gouverneur Manuel Rosales was zijn tegenkandidaat bij de laatste presidentsverkiezingen.

Rosales, wiens kroonprins Pablo Pérez in de peiling ruim voorligt, kreeg het leeuwendeel van de bedreigingen van de president naar het hoofd geslingerd. Chávez beschuldigt hem van corruptie, en dus ‘ga jij de gevangenis in. Jij bent betrapt met je vingers in de kas.’

Verschillende kansrijke oppositiekandidaten mogen vanwege soortgelijke beschuldigingen door de Rekenkamer geen publieke functies uitoefenen en dus niet meedoen. Protesten daartegen, ook van het Europees parlement, hebben niet geholpen.